အီရန်-အမေရိကန် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲ ဘာကြောင့် ကျရှုံးခဲ့သနည်း

(SeaPRwire) –   အစ္စလာမာဘတ်မြို့ရှိ အကောင်းဆုံးဟိုတယ်တစ်ခု၏ လုံခြုံသောပတ်ဝန်းကျင်သည် ဤသီတင်းပတ်ကုန်တွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့အား သမိုင်းဝင်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိစေရန် ဆွဲဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့သော်လည်း၊ ရရှိခဲ့သည့်တိုးတက်မှုများက ဆွေးနွေးမှုများ မပြီးဆုံးသေးကြောင်း မျှော်လင့်ချက်ပေးခဲ့သည်။

၎င်းသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်း နှစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများအကြား အမြင့်ဆုံးအဆင့်တွေ့ဆုံမှုဖြစ်ပြီး ဆွေးနွေးပွဲများမှာ တစ်ညလုံးနီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

တွေ့ဆုံရာနေရာမှာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့်သံတမန်ရေးရာများအတွက် အသုံးပြုလေ့မရှိသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော မြို့တော်ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားအများစုကပင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို အေးဆေးတည်ငြိမ်သည့် အစ္စလာမာဘတ်မြို့တွင် ဆုံးဖြတ်မည်ဆိုသည်မှာ ထူးဆန်းနေသည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် တီဟီရန်နှင့် ဝါရှင်တန်နှစ်ဖက်စလုံးနှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ပြီး စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ပြိုင်ဘက်နှစ်ဦးကို စားပွဲဝိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ဘက်မှ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်မှာ ကြီးမားသောသဘောတူညီချက်တစ်ခုဖြစ်သည် – အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့မှုများ ရုပ်သိမ်းပေးခြင်း၊ နိုင်ငံကို နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း အပြည့်အဝပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခြင်းနှင့် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးထူထောင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ဝါရှင်တန်သည် ခြောက်ပတ်ကြာစစ်ပွဲ၏ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ၎င်း၏ အဓိကခေါင်းဆောင် (Supreme Leader) သေဆုံးမှုတို့ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် အီရန်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ဆန္ဒအတိုင်း လိုက်လျောလာမည်လားဆိုသည်ကို စမ်းသပ်လိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက သုံးသပ်ကြသည်။

သို့သော် အီရန်ဘက်ကမူ ၎င်းတို့သည် ပဋိပက္ခမှ အကျိုးအမြတ်များရရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ထားပြီး၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် ၎င်းတို့အား ဩဇာသက်ရောက်စေခဲ့သည်။ တီဟီရန်သည် လက်နက်ချခြင်းဟု ယူဆရမည့်အရာမျိုးအတွက် အဆင်သင့်မဖြစ်သေးပေ။

ပါကစ္စတန်အရာရှိများသည် ဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်မြောက်စေရန် အသည်းအသန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး အမေရိကန်ဒုတိယသမ္မတ JD Vance နှင့် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်တွင်လည်း အီရန်ဘက်မှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ပါကစ္စတန်ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူများနှင့် ဆက်လက်ဆွေးနွေးရန် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်အတွက်မူ သဘောတူညီချက်ကို ပျက်ပြားစေသည့်အချက်မှာ နျူကလီးယားလက်နက်များဖြစ်သည်။ အီရန်၏ စိုးရိမ်မှုမှာ ပိုမိုအခြေခံကျသည် – အီရန်ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ Mohammad-Baqer Qalibaf က အမေရိကန်ဘက်သည် “ဤဆွေးနွေးပွဲအဆင့်တွင် အီရန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ ယုံကြည်မှုကို ရယူရန် နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်သည် ပြီးခဲ့သည့်တစ်နှစ်အတွင်း အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးနေစဉ်အတွင်း နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ တီဟီရန်သည် ဤတစ်ကြိမ်တွင် စစ်ပွဲအမှန်တကယ်ပြီးဆုံးမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့အနေဖြင့် အလျှော့ပေးလိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင်လည်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်စတင်မည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံချက်ကို လိုလားခဲ့သည်။

“အီရန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားကာကွယ်ရေး ရက်ပေါင်း ၄၀ ကြာ အောင်မြင်မှုများကို ခိုင်မာစေရန် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ခဏတာမျှ ရပ်တန့်မည်မဟုတ်ပါ” ဟု Qalibaf က X တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော Vance က အစ္စလာမာဘတ်မှ ထွက်ခွာစဉ် အမေရိကန်အနေဖြင့် “အကောင်းဆုံးနှင့် နောက်ဆုံးကမ်းလှမ်းချက်” ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သမ္မတ Donald Trump က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် Fox News သို့ ပြောကြားရာ၌ ၎င်းသည် “တကယ်ကောင်းမွန်သော အစည်းအဝေး” ဖြစ်ကြောင်း၊ သို့သော် ပြဿနာတစ်ခုရှိနေကြောင်း – “သူတို့က နျူကလီးယားလက်နက်တွေ ပိုင်ဆိုင်ချင်နေကြတယ်။ အဲဒါက ဖြစ်လာမှာမဟုတ်ဘူး” ဟု ဆိုသည်။

အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦးက TIME သို့ ပြောကြားရာတွင် အီရန်သည် Trump အစိုးရမှ သတ်မှတ်ထားသော “အနီရောင်မျဉ်း” (red lines) အချို့ကို သဘောတူညီခြင်းမရှိခဲ့ကြောင်း၊ ယင်းတို့တွင် ယူရေနီယမ်သန့်စင်မှုအားလုံး ရပ်တန့်ခြင်း၊ အဓိကသန့်စင်ရေးစက်ရုံများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခြင်းနှင့် အီရန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဆင့်မြင့်သန့်စင်ထားသော ယူရေနီယမ်လက်ကျန်များကို ဖယ်ရှားခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။

အဆိုပါအရာရှိက အီရန်ညှိနှိုင်းရေးမှူးများသည် ဒေသတွင်းရှိ မဟာမိတ်စစ်သွေးကြွအဖွဲ့များအား ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ရပ်တန့်ရန်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းခွင့်အတွက် အခွန်ကောက်ခံခြင်းမရှိဘဲ အပြည့်အဝဖွင့်လှစ်ပေးရန်တို့ကိုလည်း သဘောတူညီခြင်းမရှိခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်ရှိ Middle East Policy Council မှ အကြီးတန်းသုတေသီ Kamran Bokhari က နျူကလီးယားကိစ္စရပ်များအပေါ် အမေရိကန်၏ တောင်းဆိုချက်များသည် နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ဂုဏ်သိက္ခာကိစ္စတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည့် အီရန်ဘက်အတွက် အရှက်မပျက်စေမည့် လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ပင်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သူက အမေရိကန်အဖွဲ့၏ ထွက်ခွာသွားမှုကို Trump ၏ ညှိနှိုင်းမှုပုံစံအတိုင်း “ဂန္ထဝင်ဆန်သော ထွက်ခွာမှု” အဖြစ် မြင်သည်။

“အီရန်တွေအနေနဲ့ လက်နက်ချလိုက်သလိုမျိုး ပုံစံမျိုး မဖြစ်စေချင်ကြဘူး” ဟု Bokhari က ဆိုသည်။ “ပြည်တွင်းရော ပြည်ပမှာပါ အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ ယုံကြည်ကိုးစားမှုက အရေးကြီးနေတာပါ။”

ပါကစ္စတန်၏ အစွမ်းထက်သော တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် Asim Munir သည် ၎င်း၏နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအခန်းကဏ္ဍတွင် အဓိကကျသူဖြစ်သည်။ Munir သည် Donald Trump နှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်အောင် တည်ဆောက်ထားပြီး Trump က သူ့ကို “သူ့ရဲ့ အနှစ်သက်ဆုံး စစ်သေနာပတိ” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် Munir သည် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (Revolutionary Guards) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူဖြစ်ကြောင်း၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူသည် လွန်ခဲ့သောဆယ်နှစ်က စစ်ဘက်ဆိုင်ရာထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးကြောင်း အငြိမ်းစား ပါကစ္စတန်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Muhammad Saeed က ပြောကြားခဲ့သည်။

Saeed က ပါကစ္စတန်သည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား သတင်းစကားများ ဆက်လက်ပေးပို့သွားမည်ဖြစ်ပြီး၊ အီရန်ဘက်မှ ၎င်းတို့၏ ပြည်တွင်းရှိ ခေါင်းဆောင်မှုများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီးနောက် တန်ပြန်ကမ်းလှမ်းချက်တစ်ခုဖြင့် ပြန်လာကာ နောက်ထပ်အစည်းအဝေးတစ်ခု ပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“နှစ်ဖက်စလုံးက ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို အဆုံးသတ်လိုက်ပြီ၊ ဒါဟာ သေဆုံးသွားပြီလို့ ဘယ်သူကမှ မပြောခဲ့ကြပါဘူး” ဟု Saeed က ဆိုသည်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှာ လက်ရှိအချိန်အထိ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် တနင်္ဂနွေနေ့က Trump ၏ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မည်ဟု ကြေညာချက်မှာ အီရန်တို့၏ ရေလမ်းကြောင်းအသုံးပြုမှုကို တားဆီးရန်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းက ပဋိပက္ခကို ပြန်လည်မီးမွှေးနိုင်ကာ တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့က “မည်သည့် မှားယွင်းသော တွက်ချက်မှုမဆို ရန်သူကို ရေလက်ကြားရှိ သေစေနိုင်သော ရေဝဲများထဲသို့ ဆွဲခေါ်သွားလိမ့်မည်” ဟု သတိပေးထားသည်။

အီရန်၏ တစ်ပိုင်းတရားဝင် Fars News Agency က အီရန်အရာရှိတစ်ဦးကို ကိုးကား၍ အမေရိကန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားနှင့် ပတ်သက်၍ “အလွန်အကျွံတောင်းဆိုမှုများ” ပြုလုပ်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

“အမေရိကန်ဟာ ရက်ပေါင်း ၄၀ ကြာ စစ်ပွဲအတွင်းမှာ မရရှိခဲ့တဲ့အရာတွေကို ဆွေးနွေးပွဲတွေကနေတစ်ဆင့် ရရှိဖို့ ကြိုးပမ်းနေပုံရတယ်” ဟု အဆိုပါအရာရှိက Fars သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

Trump သည် ရေလက်ကြားကို အမေရိကန်-အီရန် ပူးတွဲစီမံခန့်ခွဲရန် အကြံပြုချက်ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ တီဟီရန်ကမူ ၎င်းသည် အီရန်နှင့် အိုမန်နိုင်ငံတို့၏ နယ်မြေပိုင်နက်ရေပြင်ဖြစ်ပြီး ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုသာ စီမံခန့်ခွဲသင့်ကြောင်း ပြောကြားကာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။

သို့သော် နှစ်ဖက်စလုံးက ပါကစ္စတန်အရာရှိများ ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပါဝင်လျက် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းမှာပင် အောင်မြင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများကိုလည်း သီးခြားစီ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးဆွေးနွေးမှုမှာ သွယ်ဝိုက်သောနည်းလမ်းဖြင့်သာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

တွေ့ဆုံရာနေရာမှာ အစ္စလာမာဘတ်မြို့၏ ပူဖောင်းကဲ့သို့သော လုံခြုံသည့်ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်းရှိ Serena Hotel ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် လူဦးရေ သန်း ၂၄၀ ရှိသည့် ရှုပ်ထွေးသော ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကင်းကွာနေသကဲ့သို့ ခံစားရစေသည့် ကျယ်ပြန့်သော လမ်းမကြီးများရှိ စိမ်းလန်းသောမြို့တော်ဖြစ်သည်။

အဆိုပါဟိုတယ်သည် အစ္စလာမာဘတ်ရှိ နိုင်ငံခြားသားများ အနှစ်သက်ဆုံးနေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆူရှီစားသောက်ဆိုင်၊ ပွဲခန်းမများ၊ မြက်ခင်းပြင်များနှင့် သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ရေကူးဝတ်စုံဖြင့် နေပူစာလှုံနိုင်သည့် ခေါင်မိုးပေါ်ရှိ ရေကူးကန်တို့ ပါဝင်သည်။

အီရန်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Esmaeil Baqaei က စစ်ပွဲတစ်ခုနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန်သံသယဝင်မှုများအပြီးတွင် ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုတည်းဖြင့် ကွဲပြားမှုအားလုံးကို ဖြေရှင်းနိုင်မည်မဟုတ်သည်မှာ ထင်ရှားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သူက ကိစ္စရပ်အများအပြားတွင် သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့ပြီး အချက်နှစ်ချက် သို့မဟုတ် သုံးချက်သာ အငြင်းပွားစရာ ကျန်ရှိတော့ကြောင်း ပြောသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးအကြား စာသားများကိုလည်း အပြန်အလှန် ဖလှယ်ခဲ့ကြသည်ဟု သူက ဆိုသည်။

ပါကစ္စတန်ဆိုင်ရာ အီရန်သံအမတ်ကြီး Reza Amiri Moghadam က ဆွေးနွေးပွဲများကို ဂုဏ်သိက္ခာရှိပြီး တည်ငြိမ်သောလေထုတွင် ကျင်းပခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“အစ္စလာမာဘတ် ဆွေးနွေးပွဲများသည် ယုံကြည်မှုနှင့် ဆန္ဒများ ခိုင်မာလာပါက ပါတီအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ရေရှည်တည်တံ့သော မူဘောင်တစ်ခုကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်” ဟု သူက ဆိုသည်။

ဝါရှင်တန်ရှိ Center for International Policy မှ အကြီးတန်းသုတေသီ Sina Toossi က နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဆက်လက်ဆွေးနွေးရန် လိုအပ်ချက်များရှိနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

“စစ်ပွဲပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်မှာ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် မြင့်မားလွန်းသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်ရှိ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အစွန်းရောက်ရပ်တည်ချက်များဆီသို့ ဦးတည်နေမှုများက အခြေအနေကို ပဋိပက္ခဆီသို့ အလွယ်တကူ ပြန်လည်ဆွဲခေါ်သွားနိုင်သည်” ဟု Toossi က ပြောကြားခဲ့သည်။